Blog > Komentarze do wpisu

śladami przedwojennych stadionów (1) - SKRA Warszawa

To - mam nadzieję - początek cyklu wpisów prezentujących losy terenów, na których przed wojną mieściły się ważne dla warszawskiego futbolu stadiony. Ale nie będę tu pisał o Legii, Polonii czy Agrykoli, których tereny nie zmieniły swej funkcji, ale o miejscach, o przeszłości których wiele osób czasami w ogóle nie zdaje sobie sprawy.

Na początek boisko o najbardziej tragicznej historii - pierwszy stadion Robotniczego Klubu Sportowego SKRA. Temat “na czasie” - po wieloletnim sporze z miastem, SKRA właśnie utraciła swoje obecne tereny na Wawelskiej i zawiesiła działalność. Przy okazji pojawiło się trochę nieprecyzyjnych informacji historycznych - jak to, że jakoby przed wojną klub mieścił się przy ul. Powązkowskiej. W rzeczywistości ulokowany był on kilkaset metrów dalej - w czworokącie ulic Okopowej i Mireckiego oraz murów cmentarzy żydowskiego i ewangelickiego. Jego lokalizację można zobaczyć na poniższej ilustracji (mapa ze strony mapa.um.warszawa.pl, z naniesionym na współczesny układ ulic planem z 1939 r.):

skra1939mapa.um.warszawa.pl

Skra otrzymała teren w 1923 r., na otwarcie stadionu 14 września 1924 r. gospodarze zagrali z mistrzem Łodzi - Widzewem.  Na terenie wydzielono dwa boiska, oba położone równolegle do ul. Okopowej: główne, z trybunami na wale i 5-torową bieżnią oraz boczne (przy murze cmentarza ewangelickiego), które miało także tor kolarski. Ten ostatni jednak - w wyniku usterek technicznych - wykorzystywany był jedynie przez krótki czas w 1928 r.  Przedwojenne czasy klubu (oraz okoliczności wybudowania stadionu) szczegółowo opisuje Paweł A. Fijałkowski w tekście “‘SKRA’ na sportowej mapie Warszawy” na oficjalnej stronie klubu.

Niestety nie ma chyba zbyt wielu zdjęć pokazujących panoramę stadionu. Za to nie brakuje fotografii z rozgrywanych na Okopowej meczów. Głównie na stronie Narodowego Archiwum Cyfrowego (z 1936 r. z meczu łączonego zespołu Skry i Gwiazdy z Floridsdorfer AC Wiedeń - fot.1, 2, 3, 4), ale też np. na profilu Archiwum Historii Mówionej (z 1926 r., najstarsze znane mi zdjęcie ze stadionu na Okopowej, z meczu hazenistek AZS-u z nieznanymi przeciwniczkami). Nie brakuje także afiszy zapowiadających mecze na Okopowej - np. poniższy, z 1927 r.:

afisz_skra_1927bis

za polona.pl; domena publiczna

Gdy nastała II wojna światowa, stadion stał się świadkiem rzeczy przerażających. Włączony w granice getta stal się bowiem miejscem masowych egzekucji i pochówku zamordowanych. Szacuje się, że na boisku pochowano co najmniej 7 tys. osób, chociaż niektórzy historycy tę liczbę oceniają na znacznie wyższą. O tych przerażających wydarzeniach opowiada poruszający artykuł Donata Szyllera Masowy grób w centrum Warszawy. "Tu zmarłych grzebie się nocą" na portalu natemat.pl.

Obecnie nie ma już żadnych śladow po starym stadionie - po wojnie SKRĘ ulokowano na ul. Wawelskiej (przekazując klubowi dawny stadion Warszawianki), natomiast teren przy Okopowej w latach 60. przeznaczono na cele mieszkaniowe. Na pewno przed budową osiedla nadal było tam jeszcze boisko, co dokumentuje poniższe zdjęcie pochodzące z wczesnych lat 60. A nawet więcej - gdy w połowie lat 50. reaktywowała się Warszawianka, w pierwszej chwili chciano ulokować ją właśnie na dawnych terenach SKRY.

skra__lata_60.__jestem_z_woliboisko przy Okopowej w latach 60. XX w. Fot. za facebookowym profilem Jestem z Woli 

Co ciekawe - mimo przeprowadzonych bezpośrednio po wojnie ekshumacji 6,5 tys. pochowanych tam osób - przez dziesięciolecia praktycznie nie pamiętano o przeszłości tego terenu. Dopiero w 1988 r., po odkryciu kolejnej zbiorowej mogiły podczas budowy wieżowca, zdecydowano się upamiętnić teren byłego stadionu jako miejsca masowego mordu Polaków i Żydów dokonanego w czasie okupacji hitlerowskiej. Stąd też w 1989 r. na terenie dawnego stadionu odsłonięto Pomnik Wspólnego Męczeństwa Żydów i Polaków w Warszawie (zob. opis na wikipedii).

512pxMonument_of_Jews_and_Poles_Common_Martyrdom_in_Warsaw_061
By Grzegorz Petka (Own work) [Public domain], via Wikimedia Commons

Wśród robotniczych klubów, które swoje mecze rozgrywały na stadionie SKRY, był m.in. warszawski Sarmata. Po 92 latach symbolicznie powrócił on w pobliże “kolebki” i od  września 2013 r. rozgrywał swoje mecze także na Okopowej, 200 metrów od dawnego stadionu SKRY - na boisku zespołu szkół im. Konarskiego, potocznie funcjonującym pod nazwą “Klatka Arena”. Niestety - Sarmaty także już nie ma (we wrześniu 2015 r. klub został wycofany z rozgrywek).

 lokalizacja przedwojennego stadionu SKRY i współczesnego boiska przy Zespole Szkół Michała Konarskiego; na bazie googlemaps.com
piątek, 04 grudnia 2015, dada6

Polecane wpisy

Futbolowe Zapiski na facebooku: facebook.com/futbolowezapiski
obserwuj autora na Twitterze: https://twitter.com/dada_6